morfosi

Ο τίτλος αυτής της δημοσίευσης είναι εσκεμμένα ασαφής και γενικός, καθώς το φαινόμενο στο οποίο θα αναφερθώ σήμερα απαντάται καθημερινά στη χώρα μας, τόσο στο πεδίο των πολιτικών πρακτικών, όσο και στην καθημερινή μας ρητορική. Αυτό που κυρίως ενδιαφέρει τον γράφοντα πάντως, είναι η ρητορική. Τι σημαίνει λοιπόν λαϊκισμός; χρησιμοποιούμε τη λέξη συχνά, τη διαβάζουμε στις εφημερίδες, την ακούμε από πολιτικούς, δημοσιογράφους, ηθοποιούς κ.α. Λαϊκισμός λοιπόν, είναι η πολιτική ρητορική η οποία αρθρώνεται με κύριο άξονα το σημαίνον “λαός”. Για να δώσουμε έναν πιο “λαϊκό”(sic) ορισμό, λαϊκισμός είναι κάθε πολιτική ιδεολογία που αναφέρεται και υποτίθεται ότι εκφράζει τον “λαό”. Μα, θα μου πείτε, είναι όλοι όσοι υπερασπίζονται τον λαό, λαϊκιστές; Ασφαλώς, είναι η ταπεινή μου γνώμη. Η λέξη λαός έχει γίνει μία καραμέλα στα χείλη ανθρώπων που τη χρησιμοποιούν προκειμένου να εξασφαλίσουν νομιμοποίηση για τις πράξεις, παραλείψεις και κενές περιεχομένου ρητορείες τους.
Και εξηγούμαι: ας μου πει κάποιος τι σημαίνει “λαός”; μήπως λαός είναι το σύνολο των κατοίκων μίας χώρας; αν ναι, τότε ο Κόκκαλης και οι χαμηλοσυνταξιούχοι είναι εξίσου μέλη του λαού! Και αν αυτό ισχύει, τότε πως μπορεί να λέει κάποιος ότι υπερασπίζεται τα συμφέροντα του λαού; εκτός αν θέλει να πιστέψουμε ότι ο Κόκκαλης και οι χαμηλοσυνταξιούχοι έχουν τα ίδια συμφέροντα. Μήπως με τη λέξη “λαός” οι λαϊκιστές εννοούν τους “μη προνομιούχους”; Και ποιός είναι μη προνομοιούχος; Από οικονομικής απόψεως, ο πρόεδρος της Παναχαϊκής είναι μη προνομιούχος σε σχέση με τον Βαρδινογιάννη. Και ο Βαρδινογιάννης είναι μη προνομιούχος σε σχέση με τον Αμπράμοβιτς. Εγώ πάλι, σε σχέση με τον πρόεδρο της Παναχαϊκής, είμαι μη προνομιούχος, ενώ σε σχέση με πολλούς απ’ τους φίλους μου είμαι προνομιούχος. Και αυτοί με τη σειρά τους, σε σχέση με τους ανέργους, είναι προνομιούχοι. Και οι άνεργοι, σε σχέση με τους μετανάστες, πάλι προνομιούχοι είναι. Και οι μετανάστες, σε σχέση με τους αστέγους είναι σίγουρα προνομιούχοι. Λαός είναι λοιπόν ενά κενό σημαίνον. Μία λέξη δηλαδή στην οποία κάποιος μπορεί να δώσει πολλά διαφορετικά νοήματα, ανάλογα με την όρεξη του, την ιδεολογία του, και τους στόχους του. Ο λαϊκιστής, αντί να αναφέρεται σε κοινωνικές ομάδες, σε ανθρώπους, σε πολίτες, σε ψηφοφόρους, σε καταναλωτές, σε αριστερούς, σε δεξιούς, σε γυναίκες, σε άντρες, σε οποιαδήποτε κοινωνική κατηγορία δηλαδή, αναφέρεται στην αόριστη έννοια του λαού, και νομιμοποιείται να λέει ό,τι θέλει, καθώς, αφού λαός δεν υπάρχει, δεν μπορεί να του πει, “τι είναι αυτά που λές ρε μαλάκα;”
Το χειρότερο δε είναι, ότι ο λαϊκιστής θεωρεί ότι υπερασπίζεται τα συμφέροντα του λαού. Ακόμη κι αν υποθέσουμε ότι υπάρχει λαός, πώς ξέρουμε ποια είναι τα συμφέροντα του; μήπως ο λαϊκιστής έχει θεία φώτιση; δεν νομίζω. Μήπως ο λαός τον έχει κάνει πληρεξούσιο αντιπρόσωπό του; ούτε πάλι. Μήπως ο λαός τον έχει ψηφίσει; σπανίως. Από το ΚΚΕ μέχρι τον Χριστόδουλο, όλοι μιλάνε εις το όνομα του λαού, χωρίς κανένα απτό στοιχείο ότι ο λαός, όπως κι αν τον ορίσει κανείς, τους έχει δώσει τέτοιο δικαίωμα ή εξουσιοδότηση, μέσω κάποιας προφανούς λαϊκής εντολής. Τον Χριστόδουλο τον εξέλεξαν 20 ρασοφόροι, και την Παπαρήγα την ψηφίζουν μερικές χιλιάδες ψηφοφόροι, και πάντως όχι όλος ο λαός όπως αυτή τον εννοεί.
Ας πάμε τώρα σε κάποια δευτερεύοντα χαρακτηριστικά που συνήθως διακρίνουν τους λαϊκιστές. Το πιο σημαντικό απ’ αυτά είναι αναμφισβήτητα ότι στη λαϊκιστική ρητορική υπάρχουν πάντα δύο αντίπαλα στρατόπεδα: ο λαός και οι “άλλοι”. Ο λαός και οι διανοούμενοι, ο λαός και οι πλούσιοι, ο λαός και το ΝΑΤΟ, ο λαός και οι δυνάστες του, οι καλοί και οι κακοί. Σας θυμίζει λίγο από Μπους; καλά κάνει… Ο λαϊκιστής χρησιμοποιεί αυτό που οι γλωσσολόγοι ονομάζουν λογική της ομοιότητας (ή κάτι τέτοιο τέλοσπάντων: logic of equivalence). Υπονομεύει τη σημασία των εκάστοτε κοινωνικών διαφορών, μας βάζει όλους στο ίδιο τσουβάλι, και λέει ο λαός εναντίον του τάδε, ο λαός εναντίον του δείνα, κλπ. Ο λαός είναι πάντα το θύμα, είναι ανυπεράσπιστος. Και ποιος θα τον σώσει; εδω είναι που φτάνουμε στο ζουμί της υπόθεσης: ο σωτήρας του λαού είναι πάντα ο λαϊκιστής. Μόνο αυτός ξέρει ποια είναι τα καταχθόνια σχέδια αυτών που κρύβονται μέσα σε σκοτεινά δωμάτια και επιβουλεύονται τον λαό. Μόνο ο λαϊκιστης μπορεί να μας σώσει, κανένας άλλος. Ούτε τα νόμιμα δικαστήρια, ούτε η ψήφος μας, ούτε το διεθνές και εθνικό δίκαιο, ούτε η αστυνομία, ούτε τα σωματεία, ούτε οι οργανώσεις μας, ούτε οι θεσμοί της κοινωνίας μας. Στο πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα λαϊκισμού στην Ελλάδα, την περίδο 1981-1989, υπήρχε μόνο ο Αντρέας και ο λαός του. Οι ενδιάμεσοι θεσμοί ήταν άνευ σημασίας. Μόνο ο Αντρέας μπορούσε να σώσει τον Ελληνικό λαό από τα κοράκια, είτε αυτά λέγονταν Τούρκοι, είτε δεξιοί, είτε δεν ξέρω τι… Έτσι και σήμερα, υπάρχει ο Καραμανλής απ’ τη μια μεριά, ο οποίος είναιυποτίθεται ο απευθείας εκπρόσωπος του λαού, και από την άλλη οι κακοί νταβατζήδες.
Μπροστά σ’ αυτήν την απάτη που λέγεται λαϊκισμός, πολυαγαπημένοι μου αναγνώστες, το μόνο που απομένει στην κοινωνία των πολιτών είναι να στείλει όλους τους λαϊκιστές και τα παπαγαλάκια τους στον αγύριστο. Εγώ, απ’ τη μεριά μου, ούτε προστάτες θέλω, ούτε σωτήρες, ούτε πληρεξούσιους. Ελπίζω ο λαός (sic) του morfosi.net να συμφωνήσει μαζί μου.