morfosi

Του Ευθυμίου Μπανάνα

Το πρώτο μεγάλο σοκ στον επισκέπτη της Μεγάλης Βρετανίας έρχεται όταν ζητάει ν’ αγοράσει ελαφρές παραισθησιογόνες ουσίες, προκειμένου να ταξιδέψει σ’ έναν άλλον, ψεύτικο κόσμο. Ο συμπαθής μεσάζων τον ρωτά ‘πόσα όγδοα της ουγκιάς θέλεις;’ Η αμηχανία μπροστά σε μία τέτοια ερώτηση, είναι ενδεικτική για το τι πρόκειται ν’ ακολουθήσει: τα στενά της Μάγχης είναι το φυσικό σύνορο όπου τελειώνει ο ασφαλής συμβολικός κόσμος του μετρικού συστήματος και αρχίζει ένας λαβύρινθος από μίλια, γιάρδες, ουγκιές, λίβρες, πόδια, και άλλα παράξενα και απολύτως ακατανόητα. Φανταστείτε μία χώρα με μανάβηδες που ΔΕΝ καταλαβαίνουν τι σημαίνει ένα ΚΙΛΟ ντομάτες. Πολύ γρήγορα συνειδητοποιεί κανείς ότι δεν είναι μόνο οι μονάδες μέτρησης διαφορετικές σ’ αυτήν την παράξενη χώρα: τα τιμόνια στ’ αμάξια είναι δεξιά, ενώ οδηγούν στ’ αριστερά, η πρώτη ταχύτητα είναι τοποθετημένη προς τον συνοδηγό, ενώ η πέμπτη κοντά στον οδηγό.

Το μπέρδεμα συνεχίζεται, ιδίως εάν κάποιος είναι αρκετά άτυχος ώστε να είναι Έλληνας. Γιατί, αγαπητοί αναγνώστες, στη Βρετανία, ο κόσμος, άκουσον-άκουσον, δεν πάει για καφέ! Οι περισσότερες καφετέριες είναι ιταλικές και γαλλικές αλυσίδες, βρίσκονται σε περιοχές όπου υπάρχουν γραφεία και καταστήματα για να παίρνουν οι εργαζόμενοι ένα black coffee (χωρίς γάλα και χωρίς ζάχαρη δηλαδή) στο χέρι, και κλείνουν τ’ απόγευμα. Το τελειωτικό χτύπημα έρχεται όταν επιτέλους μας πληροφορήσουν ότι δεν υπάρχει πουθενά φραπέ, ή φρέντο. Μία πραγματική καταστροφή για το γένος μας! Αφήστε που όταν επισκεφτείς κάποιον Βρετανό φίλο σου σπίτι του, σε ρωτάει αν θέλεις τσάι με λίγο γάλα, λες κι έχεις τις αμυγδαλές σου.

Οι εκπλήξεις διαδέχονται η μία την άλλη, και ο Έλληνας φοιτητής ή εργαζόμενος δεν ξέρει που να κρυφτεί. Στις πρώτες, αναγνωριστικές, συζητήσεις του με Άγγλους πληροφορείται ότι δεν ξέρουν τίποτε για τη φήμη που τους έχουμε βγάλει ότι είναι όλοι ομοφυλόφιλοι, και ότι, αντιθέτως, είναι γνωστό σ’ αυτούς ότι οι περισσότεροι Έλληνες είναι λίγο-πολύ ‘πουστάρες’, το έμαθαν και στο σχολείο όταν μελετούσαν τον πολιτισμό της αρχαίας Ελλάδας. Άλλωστε, το γεγονός ότι ‘οι Έλληνες φοράνε στενά τζιν που αφήνουν να διαγράφονται τα γεννητικά τους όργανα είναι ενδεικτικό των αμφισεξουαλικών προτιμήσεων τους’! Τα παραπάνω, σε συνδυασμό με το γαμημένο ψιλοβρόχι που μπορεί να πέφτει ασταμάτητα για τρεις μήνες, αναμφίβολα σε ωθούν να γυρίσεις από κει που ήλθες. Πολλοί Έλληνες του Λονδίνου μετατρέπονται άρον-άρον σε ‘Ελληνάρες’: μιλάνε μόνο με Έλληνες, πηγαίνουν μόνο σε ελληνικά στέκια (π.χ, το Eclipse στο South Kensington), βγαίνουν στα μπουζούκια (Arizona), διαβάζουν μόνο ελληνικές εφημερίδες, οργανώνουν ‘βραδιές φραπέ’, νοικιάζουν σπίτι κοντά στην Αγία Σοφία στο Bayswater, και γενικώς κάνουν τα πάντα για να γκετοποιηθούν. Το αποτέλεσμα είναι ότι γυρίζουν στην Ελλάδα και μόλις και μετά βίας μιλάνε αγγλικά. Όσοι αντιστέκονται στον πειρασμό του Ελληναρά πάντως, ανταμείβονται με τη γνωριμία μίας αξιόλογης κουλτούρας και ενός φοβερού τρόπου ζωής.

Είναι ενδιαφέρον, και συνάμα κωμικό, ότι οι Άγγλοι δεν θεωρούν ότι αυτοί τα κάνουν όλα ανάποδα, αλλά ότι όλοι οι υπόλοιποι γήινοι είναι άσχετοι, ενώ οι ίδιοι φέρονται απολύτως φυσιολογικά. Ο Βρετανοκεντρικός τρόπος που βλέπουν τον κόσμο περιγράφεται άριστα σ’ ένα πρωτοσέλιδο εφημερίδας στις αρχές του προηγούμενου αιώνα ‘ΟΜΙΧΛΗ ΣΤΗ ΜΑΓΧΗ, ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΕΝΗ Η ΕΥΡΩΠΗ!’. Περίπου το ίδιο, σαν να λέει ο Ευθύμιος Μπανάνας, ‘Φουρτούνα στα Ανοιχτά της Σερίφου, Αποκλεισμένη η Ελλάδα!’. Όταν οι Άγγλοι θέλουν να πάνε σε κάποια άλλη χώρα της Ε.Ε., λένε ‘θα πάω στην Ευρώπη’, λες και η Αγγλία δεν βρίσκεται στην Ευρώπη, αλλά στον Λαγό Β.

Αναμφισβήτητα, το αυτοκρατορικό παρελθόν της Γηραιάς Αλβιόνας παίζει το ρόλο του σ’ όλα αυτά. Ας μην λησμονούμε ότι η Αγγλία ήταν η μεγαλύτερη σε έκταση αυτοκρατορία που γνώρισε ποτέ ο κόσμος: Οι σημερινές ΗΠΑ, ο Καναδάς, μέρος της Καραϊβικής και πολλά νησιά του Ατλαντικού και του Ειρηνικού, η Αυστραλία, η Νέα Ζηλανδία, η Ινδία, μεγάλος μέρος της Ασίας και της Αφρικής ήταν κάποτε βρετανικές κτήσεις. Οι Άγγλοι την ονόμαζαν ‘Αυτοκρατορία όπου ο ήλιος δεν δύει ποτέ’, επειδή πάντοτε σε κάποιο μέρος της αυτοκρατορίας ήταν μέρα. Και ο λόγος που οι Γερμανοί άρχισαν τον 1^ο Παγκόσμιο, ήταν επειδή ήθελαν κι αυτοί ‘μία θέση στον ήλιο’. Τα αυτοκρατορικά κόμπλεξ της Βρετανίας σατιρίζονται από τον Atkinson, με το γνωστό και απαράμιλλο Βρετανικό χιούμορ: Όταν στο Blackadder Goes Forth, μία γκόμενα ρωτάει έναν Βρετανό στρατιώτη αν τον περιμένει κάποια γυναίκα πίσω στην πατρίδα, αυτός απαντάει αφοπλιστικά: ‘Κυρία μου είμαι αξιωματικός, και εμείς στον Βρετανικό στρατό όταν βλέπουμε οτιδήποτε να φοράει φούστα, το σκοτώνουμε και καταληστεύουμε τη χώρα του’.

Εκτός από το όνειδος της αποικιοκρατίας, υπάρχουν και οι δάφνες του πνεύματος που στολίζουν ακόμη την Αγγλία: ο Σαίξπηρ, ο Λοκ, ο Νεύτων, ο Χομπς, τα πανεπιστήμια της Οξφόρδης και του Κέιμπριτζ, τα οποία λειτουργούν ανελλιπώς εδώ και πάνω από 800 χρόνια, αποτελούν παραδείγματα ενός ένδοξου παρελθόντος που αρνείται να φύγει απ’ το προσκήνιο της Βρετανικής ζωής. Πώς να μην νιώθει δέος κάποιος στο αναγνωστήριο του Βρετανικού Μουσείου, όταν του λένε ότι ‘εδώ έγραψε ο Μαρξ το Κεφάλαιο’.

Ένα από τα πράγματα που δίνει ιδιαίτερη υπερηφάνεια στους Άγγλους είναι το δημοκρατικό τους πνεύμα. Ας μην ξεχνάμε ότι η Βρετανία έχει μία παράδοση κοινοβουλευτισμού που χάνεται στα βάθη των αιώνων, ενώ σχεδόν ποτέ στην ιστορία της δεν είχε δικτατορία. Η Βρετανική δημοκρατία είναι βέβαια ιδιόμορφη, καθώς συνυπάρχει με βασιλιάδες, βαρόνους, ιππότες, λόρδους, και κόμηδες, οι οποίοι χαρίζουν γέλιο με την σοβαροφάνεια τους, αλλά ποτέ δεν καταχρώνται την εξουσία τους. Επίσης, η Βρετανία είναι η μόνη Δυτική χώρα που δεν έχει γραπτό σύνταγμα, ενώ τόσο η άκρα δεξιά όσο και η άκρα αριστερά είναι ενσωματωμένες στα δύο μεγάλα κόμματα, το Συντηρητικό και το Εργατικό. Το τελευταίο έχει από στελέχη τύπου Blair, μέχρι βουλευτές που πιστεύουν στην τελική επικράτηση του σοσιαλισμού και συμμετείχαν στις ένδοξες απεργίες της δεκαετίας του 80 κατά της Θάτσερ. Workers, United, Will Never Be Defeated…

Μία απ’ τις επαναστάσεις που ξεκίνησαν στην Αγγλία ήταν η pop μουσική, καθώς και η Νέμεσις της, τo punk. Την αρχή την έκανε το Liverpool με τους Beatles, για ν’ ακολουθήσει το Λονδίνο με τους Rolling Stones και τους Pink Floyd, ενώ σήμερα τα ηνία παραγωγής μουσικής έχουν περάσει στην ‘σκοτεινή πόλη’, το Bristol, με τους Massive Attack, τη Dido, και τους, προσωπικούς αγαπημένους, Faithless.

Είχα την τύχη και το προνόμιο να ζήσω για πολλά χρόνια στην Αγγλία και μάλιστα σε τρία τελείως διαφορετικά μέρη: σ’ ένα Ουαλικό ψαροχώρι, σε μία επαρχιακή πρωτεύουσα, και στο Λονδίνο. Ήταν όλα τους υπέροχα, και θα μπορούσα να συνεχίσω να μιλάω γι΄ αυτά για ώρες. Επειδή όμως το έτερον μου ήμισυ δεν μ’ έχει σε εκτίμηση και μου έχει πολλάκις τονίσει ότι είμαι πολυλογάς, θα σταματήσω εδώ. Πριν κλείσω όμως θα πρέπει να σας συμβουλέψω τι πρέπει να κάνετε αν έχετε μόνο μία βδομάδα στη διάθεση σας για να επισκεφτείτε την Αγγλία. Χωρίς δεύτερη κουβέντα, θα μείνετε στο Λονδίνο, όσο πιο κοντά στο κέντρο (West End), τόσο καλύτερα. Θα πηγαίνετε κάθε βράδυ σε pub, και θα πίνετε χλιαρή μπύρα, κατά προτίμηση bitter. Θα πάτε στα ακόλουθα μουσεία και γκαλερί, κατά σειρά προτεραιότητας: Tate Modern, Μουσείο Φυσικής Ιστορίας, Βρετανικό Μουσείο. Δεν χρειάζεται περισσότερα. Θα πάτε για ποτό στο BBB ( Notting Hill), και αν είστε clubber και έχετε πολλές γκόμενες μαζί, στο China White στο κέντρο, αν και είναι πολύ πιθανόν ότι θα φάτε πόρτα. Οπωσδήποτε για τσάι στο Momo’s, και για ψώνια στην Camden Town. Τα υπόλοιπα, Big Ben, Tower of London, Trafalgar Square, κλπ, θα τα ‘χετε ακούσει… Αν και μάλλον δεν θα ξεκολλήσετε απ’ το Λονδίνο (Οι Άγγλοι λένε, He who is tired of London, is tired of life itself), κάντε μία προσπάθεια να πάτε στην Οξφόρδη και στο Stratford Upon Avon, το οποίο είναι η πατρίδα του Σαίξπηρ. Μετά τη βουή της πρωτεύουσας, λίγη μεσαιωνική ατμόσφαιρα θα σας κάνει καλό.

Συμπερασματικά, η Βρετανία είναι η χώρα της αντίθεσης, αλλά και της σύνθεσης. Είναι η χώρα της δημοκρατίας, αλλά και της αποικιοκρατίας, της φτώχειας, αλλά και του κοινωνικού κράτους, της παράδοσης, αλλά και της πρωτοπορίας, της pub αλλά και του bar, η χώρα που έδωσε άσυλο στον κυνηγημένο Μαρξ, και η χώρα που εξέλεξε τρεις φορές τη Θάτσερ, η χώρα που ανακάλυψε το ποδόσφαιρο, αλλά και το κατέστρεψε με τη γιόμα (κυρίως η Σκοτία). Αν μη τι άλλο, είναι πάντως ενδιαφέρουσα.