morfosi

Το προχωρημένο της ηλικίας μου, 62 έτη, μου επιτρέπει να αγγίξω ένα ιδιαιτέρως ενδιαφέρον θέμα: τη σχέση εγκεφάλου και μουσικής, μνήμης και μουσικής.

Προχθές, η κ. Σούλα, φιλενάδα από ετών, με απάντησε στο δρόμο και δε θυμόταν πια το όνομά μου. Η μνήμη της χανόταν σταδιακά ξεκινώντας από τις καινούριες πληροφορίες και πηγαίνοντας προς τα πίσω, προς τα παλαιότερα γεγονότα.

Η μνήμη είναι μία νοητική λειτουργία που πάντα με γοήτευε… Έχει όμως κάποια σχέση με τη μουσική;

Στη ζωή μου έχω γνωρίσει ανθρώπους και ανθρώπους. Κάποιοι ήταν μουσικοί και λέω «ήταν» γιατί όπως καταλαβαίνετε δεν βρίσκονται πλέον στον κόσμο τούτο. Θυμάμαι ότι ήταν άνθρωποι ιδιαίτεροι και είχαν εκπληκτική μνήμη. Ποτέ δεν αναρωτήθηκα το γιατί, μέχρις ότου έπεσε στα χέρια μου μία φυλλάδα με θέμα τη μουσική και τον εγκέφαλο.

Το άρθρο έλεγε ότι η μουσική γίνεται αντιληπτή ως μια ακολουθία ήχων διατεταγμένων στο χρόνο. Αρχικά, γίνονται αντιληπτές οι πιο απλές μουσικές ενότητες, κατόπιν ο εγκέφαλος αναγνωρίζει και κατατάσσει μουσικές φράσεις ολοένα και πιο περίπλοκες, ώσπου τελικά το μουσικό κομμάτι γίνεται κατανοητό ως ενιαίο σύνολο.

Ο ρυθμός είναι μία άλλη όψη της μουσικής. Μπορεί κανείς να διακρίνει 2 αντιδράσεις: 1) την κυριολεκτική αντίδραση στην κατανόηση του ρυθμού και 2) τη σωματική αντίδραση στο ρυθμό. Ο ρυθμός σχετίζεται με το ανθρώπινο σώμα. Το σώμα έχει δικούς του ρυθμούς: ο χτύπος της καρδιάς, ο ρυθμός της αναπνοής, ο ρυθμός του βηματισμούς κ.α.Τι συμβαίνει όμως στον εγκέφαλο ενός ανθρώπου όταν μαθαίνει ένα μουσικό όργανο;

Η εκμάθηση ενός μουσικού οργάνου έχει φανεί από έρευνες ότι βοηθά την ανάπτυξη του αριστερού κροταφικού λοβού. Ο αριστερός κροταφικός λοβός επεξεργάζεται τα ακουστικά ερεθίσματα. Παράλληλα, αναφέρεται ότι αναπτύσσεται και η περιοχή planum temporale, η οποία σχετίζεται με τη μνήμη.

Έρευνες που έγιναν σε μουσικούς με τη χρήση μαγνητικής τομογραφίας έδειξαν ότι η περιοχή που έχει έναν κεντρικό ρόλο στη πρόσφατη επεισοδική μνήμη, ο κροταφικός λοβός, ήταν μεγαλύτερη σε σύγκριση με συμμετέχοντες, οι οποίοι δεν ήταν μουσικοί.

Μελέτη στην οποία συμμετείχαν 20 μη μουσικοί και 20 διευθυντές ορχήστρας, έδειξε ότι όλοι οι συμμετέχοντες κατά τη διάρκεια της ακρόασης μουσικών κομματιών διαφοροποίησαν την εγκεφαλική τους δραστηριότητα, «κατεβάζοντας τον διακόπτη» στις περιοχές που σχετίζονται με την όραση. Όταν οι ήχοι που έπρεπε να ακούσουν και να διακρίνουν έγιναν πιο σύνθετοι, παρατηρήθηκε ότι ο εγκέφαλος των μουσικών μπορούσε πιο εύκολα να απομονώνει τους ήχους σε σύγκριση με τους μη μουσικούς εθελοντές, δηλώνοντας ότι είναι με διαφορετικό τρόπο οργανωμένος(Ohnishi et al, 2001).

Συμπερασματικά, από τα όσα διάβασα, στα 62 μου έτη και μην έχοντας καμία ιδιαίτερη μουσική παιδεία μπορώ λίγο καλύτερα να αντιληφθώ αυτές τις διαφορές στις νοητικές λειτουργίες μεταξύ μουσικών και μη μουσικών.

Πως όμως αυτές η διαφορές συνδέονται με την «ιδιαίτερη» προσωπικότητα των μουσικών; Μήπως είναι ένα ερώτημα που εντάσσεται στο γνωστό και ως «binding problem» ;;; Όποιος έχει κάποια πληροφορία ας την αφήσει στα σχόλια… Ευχαριστώ.

Takashi Ohnishi et al (2001). Functional Anatomy of Musical Perception in Musicians. Cerebral Cortex, Vol. 11, No. 8, 754-760